Hoogbegaafdheid als gespreksonderwerp bij Het Ontwikkellab 

Het verschil tussen ontwikkelingsvoorsprong en hoogbegaafdheid  
Bij kinderen tot een jaar of 6 die opmerkelijk voorlopen in hun ontwikkeling is de term ontwikkelingsvoorsprong gebruikelijk. Er zijn testen mogelijk om hoogbegaafdheid op jonge leeftijd vast te stellen, maar het resultaat is niet altijd betrouwbaar op de lange termijn. Tegelijkertijd kan een ontwikkelingsvoorsprong tijdelijk zijn en verdwijnen naarmate een kind ouder wordt. 

Hoogbegaafd ben je bij een IQ van 130 of hoger. Maar hoogbegaafdheid is meer dan alleen (cognitieve) intelligentie. Het gaat ook over een andere manier van denken, doen en voelen. We weten dat de hersenen in aanleg anders zijn gebouwd en zich anders ontwikkelen dan bij kinderen die die aanleg niet hebben. Of de hoogbegaafdheid tot ontwikkeling komt hangt weer af van het kind zelf en de omgeving waarin het kind opgroeit. 

Om verwarring te voorkomen met een tijdelijke ontwikkelingsvoorsprong wordt in dit blog de term hoogbegaafdheid gebruikt. Waarbij het dan ook gaat over het jonge kind met een ontwikkelingsvoorsprong. 

Ieder kind ontwikkelt zich op zijn eigen manier en in zijn eigen tempo 
Dat gaat in sprongen. Daardoor komt het voor dat het ene kind zich soms iets sneller, soms iets langzamer ontwikkelt. Sommige kinderen ontwikkelen zich echt sneller dan wij ‘gemiddeld’ kennen.  

Hoogbegaafdheid tijdig ontdekken is helpend voor een kind  
Je kunt een kind dan geven wat het nodig heeft om zich te (blijven) ontwikkelen in plaats van dat het kind afhaakt en indut. Want dat zie je vaak gebeuren bij hoogbegaafde kinderen die een ontwikkelingsvoorsprong hadden. Ze passen zich aan het tempo van de andere kinderen aan. Het gevolg is dat ze hun motivatie verliezen, waardoor ze onrustig of opstandig worden. Dan lijkt het vaak of ze sociaal-emotioneel achterlopen, slecht samen kunnen spelen en wordt hun gedrag als lastig ervaren. 

Deze ontwikkelingskenmerken en zijnskenmerken vallen vaak het meest op: 

• Een hoogbegaafd kind is heel gevoelig op taal  

Het heeft een ongebruikelijke woordenschat en geniet van woordspelingen en het gebruiken van spreekwoorden. Sommige kinderen zijn ‘wandelende moppenboeken’ en vinden het fijn om raadsels op te lossen. Als kinderen ouder worden, komt taal voor hen heel nauwkeurig. En kan het zijn dat ze betweterig overkomen omdat ze volwassenen corrigeren.   

• Een kind is steeds op zoek naar meer kennis en heel vasthoudend in het stellen van vragen  

Waar een ander kind genoegen neemt met een uitleg, vraagt een hoogbegaafd kind nóg vaker naar het waarom. Omdat het de logica zoekt in alles wat er gebeurt. Het wil de wereld om zich heen begrijpen en stelt vragen vanuit pure interesse.   

• Het rechtvaardigheidsgevoel is sterk ontwikkeld   

Hoogbegaafde kinderen hebben vaak een sterk rechtvaardigheidsgevoel. Ze kunnen goed redeneren en merken snel wanneer iets niet klopt, wat hen van slag kan maken. Dit leidt soms tot lastige situaties: gelijk hebben is niet genoeg, ook de manier waarop je dat brengt telt. Voor anderen komt een hoogbegaafd kind dan betweterig of kwetsend over. 

• Het heeft een kritische houding over het eigen functioneren  

Hoogbegaafde kinderen stellen hoge eisen aan zichzelf en raken gefrustreerd als iets niet klopt. Hun perfectionisme is een waardevolle kwaliteit, maar kan samengaan met faalangst: de lat ligt zo hoog dat ze pas beginnen als ze zeker weten dat het in één keer lukt. Daardoor stellen ze taken soms uit, wat kan verklaren waarom sommige kinderen later gaan lopen of praten. 

• Een hoogbegaafd kind heeft een scherp oog voor details  

Ze zien verschillen, sferen en emoties en leggen veel verbanden. Daardoor ervaren ze alles intens en zijn vaak hooggevoelig. Ze reageren sterk op prikkels zoals geluiden, fel licht of bepaalde stoffen, en beleven emoties diep. Voor anderen lijkt dit gedrag soms overdreven of kinderlijk. 

• Het kind valt op door een afwijkende interesses  

Ontdekkingsreizigers, sterrenkunde, programmeertalen of auto`s; elk kind heeft zijn eigen interesse. Het is snel enthousiast om nieuwe dingen te leren en de concentratie is groot bij een bezigheid die het kind boeit. Het kan wel een uitdaging zijn om vriendjes te vinden die dezelfde interesses hebben.   

• Het kind zoekt vooral contact met oudere kinderen of volwassenen 

Die bieden meer intellectuele prikkels. Leeftijdsgenootjes vervelen hen sneller, en hun andere gevoel voor humor wordt niet altijd begrepen. Kritische en perfectionistische trekken kunnen samenwerken en vriendschappen bemoeilijken, waardoor sociale situaties soms uitdagend zijn.” 

In dit plaatje (bron: expertgroep ontwikkelingsvoorsprong) staan alle zijnskenmerken bij hoogbegaafdheid nog eens op een rijtje. 

In het webinar liet Mirjam zien welke behoeften hoogbegaafden kinderen hebben en hoe jij als ouder je kind daarin kunt ondersteunen. Ze gaf ouders ook een aantal tips mee: 

• Prijs inzet, betrokkenheid en moeite doen in plaats van zeggen: wat heb je dat knap gedaan. Bijvoorbeeld: “Ik zag dat je het moeilijk vond, maar dat je toch hebt doorgezet.” Je geeft hiermee woorden een groeimindset, wat zorgt voor motivatie, doorzettingsvermogen en zin om te leren. 

• Geef ruimte aan autonomie, binnen afgesproken grenzen. Bijvoorbeeld “Wanneer jij je om kwart over 8 hebt aangekleed, tandengepoetst, haren gekamd en schoenen aan hebt, dan mag jij het op je eigen manier doen. Ik geef je alle ruimte, maar om kwart over 8 sta je echt klaar”. 

• Neem gevoelens en gedachtes serieus. Het is fijn als je kind vertelt en vragen stelt. Je kunt als ouder wel grenzen aangeven, zodat het overzichtelijk blijft. Geef bijvoorbeeld aan hoeveel vragen je kind mag stellen of laat het eerst zelf op onderzoek uitgaan in de bibliotheek of op internet. 

• Geef je kind uitleg. Hierdoor leert het verschillen te begrijpen en voorkomt het misverstanden. Bijvoorbeeld als je kind het met zijn kleutervriendje even niet kan vinden, leg dan uit dat jouw kind misschien al heel goed begrijpt wat afspraken zijn maar dat dat niet voor alle kinderen geldt.  

• Stem keuzes af op de ontwikkeling van je kind niet op leeftijd. Bijvoorbeeld bij het kopen van een spel. Is het vooral belangrijk dat het aansluit bij de ontwikkeling van je kind en kijk je minder naar de leeftijd op de doos.  

Meer lezen of luisteren? Ga naar Tips-Boeken-en-Podcasts.pdf  

Het Ontwikkellab 
Kennis delen en elkaar inspireren vinden we bij Junis Kinderopvang erg belangrijk. Onder de naam ‘Het Ontwikkellab’ bieden we daarom regelmatig diverse webinars aan.